Biyonik kulak (koklear implant) ameliyatlarının ve cihaz bedellerinin devlet tarafından karşılanabilmesi için hastaların SUT kapsamında belirlenen tıbbi, odyolojik ve gelişimsel kriterleri karşılaması gerekmektedir. Bu kriterler yaş gruplarına göre şu şekildedir:

·         2 Yaş ve Altı Bebeklerde Derece Şartı: 12. aydan itibaren her iki kulakta 90 dB HL ve üzerinde ileri/çok ileri derecede sensörinöral işitme kaybının bulunması yasal zorunluluktur. 12 aydan küçük bebeklerde yapılan rutin koklear implant ameliyat bedelleri SGK geri ödeme kapsamında değildir.

·         2 Yaş Üstü Çocuklar ve Erişkinlerde Derece Şartı: Bilateral (çift taraflı) 500, 1000, 2000 ve 4000 Hz frekanslarındaki işitme eşikleri ortalamasının 80 dB HL'den daha kötü olması VEYA bir kulakta 70 dB HL, karşı kulakta ise 90 dB HL ve daha kötü olması gerekmektedir. Ayrıca, konuşmayı ayırt etme testi yapılabilen hastalarda konuşmayı ayırt etme skorunun %30'un altında olması şartı aranmaktadır.

·         İşitme Cihazı Deneme Zorunluluğu: Ameliyat kararı kesinleşmeden önce, hastanın en az 3 ay boyunca binaural (çift taraflı) işitme cihazı kullanmış olması ve bu cihazdan fayda göremediğinin odyolojik testlerle belgelenmesi gereklidir. İşitsel nöropati spektrum bozukluğu (İNSB) tanısı alan olgularda ise en az 6 ay süreyle işitme rehabilitasyonu ve eğitiminden fayda sağlanamadığının odyolojik değerlendirmelerle kanıtlanması şarttır.

·         Dil Gelişimi Koşulu: Hastanın alıcı ve/veya ifade edici dil yaşı ile kronolojik yaşı arasındaki farkın 4 yıldan az olması veya alıcı/ifade edici dil yaşının en az 4 yaş ve üstünde olması gerekmektedir. Bu şart, implant sonrası dil ediniminin başarısını güvence altına almak için konulmuştur.

·         Komisyon Onayı (6 Yaş Üstü): 6 yaş ve üzerindeki tüm hastalarda (çocuk veya yetişkin), odyoloji kliniklerinin Sağlık Bakanlığı bünyesindeki 'İşitsel İmplantlar Bilimsel Danışma Komisyonu'na yaptıkları başvuru sonrasında Komisyon'un verdiği yazılı onay şarttır.

Önemli İstisnalar ve Acil Tıbbi Durumlar:
• Menenjit İstisnası: Post-lingual (konuşma ediniminden sonra) dönemde gelişen menenjit sonrası, iç kulak salyangoz yapısında (koklea) hızla oluşabilecek kemikleşme (ossifikasyon) riskine karşı zamandan kazanmak amacıyla, 3 aylık işitme cihazı deneme şartı aranmaksızın doğrudan ameliyat ve implant bedeli SGK tarafından karşılanır.
• Cihaz İç Parça Arızası veya Tıbbi Revizyon: Uygulama sonrasında gelişen enfeksiyon, kolesteatom veya tümör gibi nedenlerle ya da mekanik bozulma (implant failure) sebebiyle iç parçanın işlevselliğini yitirmesi durumunda, süre şartı aranmaksızın sadece iç parçanın bedeli kurumca ödenerek revizyon ameliyatı yapılır.
• 12 Ay Altı Menenjit İstisnası: Menenjit gibi acil tıbbi durumlarda, iç kulak kemikleşme riski sağlık kurulu raporuyla belgelenirse, 12 ayın altındaki bebeklerde de implant bedeli SGK kapsamında karşılanabilmektedir.

Çift taraflı koklear implant kullanımı; sesin yönünü tayin edebilme (lokalizasyon), gürültülü ortamlarda konuşulanları net ayırt edebilme, dengeli bir beyin/işitsel korteks gelişimi ve cihazlardan birinin arızalanması halinde çocuğun tamamen sessiz kalmasını önlemek adına hayati öneme sahiptir. SUT tebliğine göre çift taraflı implantasyon ödeme şartları şunlardır:

·         12-48 Ay (1-4 Yaş) Arası Çocuklar: Yukarıdaki standart implantasyon kriterlerini karşılaması kaydıyla, 12-48 ay arasındaki tüm çocuklarda eş zamanlı (aynı seansta çift ameliyat) veya ardışık (farklı zamanlarda) çift taraflı koklear implant uygulaması SGK tarafından tamamen karşılanır.

·         Menenjit Vakaları: Yaş sınırı aranmaksızın, post-lingual dönemde gelişen menenjit sonrasında ileri derecede sensörinöral işitme kaybı oluşan bireylerde çift taraflı ameliyat doğrudan ödenir.

·         Çift Engellilik (Bilateral Körlük): 48 ayın üzerindeki hastalarda, ileri derecede işitme kaybına eş zamanlı olarak iki gözde körlük (bilateral körlük) eşlik ediyorsa çift taraflı implantasyon bedeli karşılanır.

·         4 Yaş Üstü ve Yetişkinlerde İkinci İmplant Hakkı: Toplumda 'büyük çocukların ve yetişkinlerin ikinci kulağını devlet ödemiyor' algısı kesinlikle yanlıştır. 4 yaşın üzerindeki tek taraflı implant kullanıcıları, diğer kulaklarına da ameliyat olabilmek adına koklear implant yapan bir merkeze başvurabilirler. Hastanenin başvurusu ve Sağlık Bakanlığı İşitsel İmplantlar Komisyonu'nun yazılı onayı ile ikinci implant ameliyatı da SGK kapsamına alınır. Ayrıca, başvuru esnasında ilk cihaz nedeniyle MR çekilmesi şartı aranmaz; Tomografi (BT) tetkiki de Komisyon onayı için yasal olarak yeterlidir.

Yapılan yüksek çözünürlüklü radyolojik tetkiklerde (MR ve BT) iç kulak salyangoz yapısının hiç gelişmediği (koklear aplazi) veya ses uyarısını beyne taşıyacak işitme sinirinin (koklear sinir) hiç olmadığı veya çok ciddi hasar gördüğü durumlarda koklear implant uygulanamaz. Bu gibi özel tablolarda doğrudan beyin sapına uyarım gönderen İşitsel Beyin Sapı İmplantı (ABI) teknolojisi uygulanmaktadır.

·         Anatomik ve Teknolojik Farkı: Koklear implant iç kulağın içine yerleştirilirken, beyin sapı implantının elektrot paleti cerrahi olarak doğrudan beyin sapındaki işitme çekirdekleri (koklear nükleus) üzerine konumlandırılır. Dış parçaları, kablo, bobin ve batarya teknolojisi koklear implant ile tamamen aynı özellikleri ve hakları taşır.

·         SUT Başvuru ve Ödeme Şartları: 12 ayın üzerindeki hastalarda; 3 KBB uzman hekimi, 1 uzman odyolog ve 1 psikolog veya dil-konuşma terapisti imzalı sağlık kurulu raporuyla tek taraflı olarak SGK tarafından karşılanır. 12 ayın altındaki bebeklerde yapılan beyin sapı ameliyat bedelleri ödenmez.

·         Nörofibromatozis Tip 2 (NF2) İstisnası: Bilateral akustik tümörü olan NF2 olgularında, tek taraflı tümörün alındığı ameliyat seansında aynı tarafa beyin sapı implantı yerleştirilmesi halinde bedeli doğrudan karşılanır.

·         Cerrahi ve Merkez Kısıtı: Koklear implant ameliyatları birçok hastanede yapılabilirken, beyin sapı implantı ameliyatları yüksek nörolojik hassasiyet ve cerrahi risk barındırdığı için ülkemizde yalnızca bu alanda ileri düzey uzmanlaşmış sınırlı sayıdaki referans merkezlerinde (örneğin Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi) multidisipliner bir cerrahi ekiple gerçekleştirilmektedir.

İşitsel implantların sürdürülebilir kullanımı için gerekli olan sarf malzemeleri (piller, ara kablolar) ve zamanla arızalanan yedek parçalar (aktarıcı bobin, pil yuvası) SUT tebliğinde belirlenen adet sınırları ve kurallara göre SGK katkısıyla karşılanmaktadır. Bu haklar şu şekilde düzenlenmiştir:

A) Yıllık Pil Hakkı ve Reçeteleme Kuralları
• Miktar ve Süre Şartı: SGK pil desteği, ameliyat tarihinden en az 1 yıl geçtikten sonra başlar. Ancak kullanıcının konuşma işlemcisi yenilenmişse (upgrade yapıldıysa), 1 yıl bekleme süresi aranmaksızın derhal pil hakkı başlar.
• Reçeteleme: Rapor ve reçete her yıl yenilenmek zorundadır. Hastanede görevli 1 KBB uzmanının yazacağı tek hekim e-raporu ve e-reçetesi yeterlidir (heyet raporu gerekmez). Tek taraf (unilateral) kullanıcılar için reçete ve raporda '1 yıllık 360 adet', çift taraf (bilateral) kullanıcılar için ise 'Sağ ve sol kulak için 1 yıllık 720 adet' ifadesi mutlaka yer almalıdır.
• Ödeme Yöntemi: Pil ödemeleri kullanıcıya nakit olarak yapılmaz; SGK anlaşmalı işitme veya medikal merkezlerinden piller teslim alınırken MEDULA sistemi üzerinden doğrudan mahsup edilir. SUT'un belirlediği üst sınır dahilindeki standart piller alındığında ebeveynlerden ayrıca bir ücret çıkmamaktadır.

B) Ara Kablo (Aktarıcıdan Bağımsız) Hakları
• Miktar ve Yaş Sınırları: Kullanım esnasında en çok kopan ve yıpranan parça olan ara kablo (coils) için KBB uzmanının tek hekim raporu ve reçetesi yeterlidir. Geri ödemeden yararlanmak için ameliyat veya son cihaz yenileme tarihinden itibaren 1 yıl geçmiş olmalı ve bir önceki faturanın üzerinden en az 1 yıl geçmiş olmalıdır. Yaş gruplarına göre yıllık limitler:
  - 0-5 Yaş Arasındaki Çocuklar için: Yılda 5 adet ara kablo
  - 5-10 Yaş Arasındaki Çocuklar için: Yılda 3 adet ara kablo
  - 10 Yaş ve Üzerindeki Bireyler için: Yılda 2 adet ara kablo
• Bilateral Kullanıcılar: Reçete ve raporda iki kulak için de 'Sağ ve sol kulak için [yaşa uygun adet x 2] adet' şeklinde belirtilerek her iki taraf için de kablo desteği alınabilir.

C) Aktarıcı Bobin (Transmitter) ve Pil Yuvası Hakları
• Zaman ve Garanti Şartı: Cihazın ilk alımındaki 2 yıllık garanti süresi boyunca bobin ve pil yuvası bozulursa bedeli karşılanmaz (bu süreçte üretici firma garanti kapsamında değiştirmekle yükümlüdür). Ameliyat veya son yenileme tarihinden itibaren 2 yıl geçtikten sonra bu hak başlar.
• Raporlama: Kullanıcı kusuru olmaksızın arızalandığı, 3. basamak resmi sağlık kurumlarında düzenlenen ve 3 KBB uzman hekiminin ortak imzasını taşıyan bir Sağlık Kurulu Raporu ile belgelenmelidir. Rapor ve reçetede 'Kullanıcı kusuru olmadığı' ifadesi yer almalıdır. Bu şart sağlandığında, garanti kapsamı dışında kalmak üzere 2 yılda bir kez olmak üzere yeni bobin ve pil yuvası bedeli SGK katkısıyla karşılanır.

D) 2 Yıl Kuralı ve Kurum Yetkisi
Ameliyat sonrası ilk 2 yıl süresince sarf malzemelerinin (pil, kablo vb.) temini için yazılacak tüm sağlık raporlarının, cerrahi işlemin uygulandığı klinikte düzenlenmesi yasal bir zorunluluktur. 2 yıl tamamlandıktan sonra, bu raporlar Türkiye genelindeki herhangi bir resmi 3. basamak sağlık kurumunda (Eğitim-Araştırma, Şehir veya Üniversite Hastaneleri) görevli hekimlerce düzenlenebilir.

Kulak dışına takılan konuşma işlemcileri, dış ortam etkileri, terleme, nem ve darbelere açık olduklarından zamanla yıpranır ve ekonomik ömürlerini tamamlarlar. SGK, bu dış ses işlemcilerinin belirli periyotlarla ve kurallarla yenilenmesine katkı sağlar:

·         Standart Yenileme Süresi (Miat): SUT hükümlerine göre, koklear implant ses işlemcileri için yasal kullanım ömrü (miat) 7 yıldır. Kemiğe monte işitme implantlarında (Baha) ise bu süre 5 yıldır. Bu sürelerin hesabı, ameliyat epikriz notundaki ameliyat tarihi veya bir önceki faturalı cihaz yenileme tarihi üzerinden net olarak yapılır.

·         7 Yıl Dolmadan Süresinden Önce Yenileme (Arıza Durumu): Cihaz 7 yıllık yasal kullanım süresini doldurmadan önce kullanıcı hatası olmaksızın tamamen arızalanırsa; yetkili teknik servisten alınacak 'Cihazın tamiri teknik ve ekonomik olarak mümkün değildir' raporu ve 3 KBB hekiminden oluşan resmi hastane sağlık kurulu raporu ile yasal süre beklenmeksizin yenilenebilir. Süresinden önce yenilenen arızalı cihazların SGK'ya iade edilmesi yasal zorunluluktur. Ancak 7 yıllık miat süresi doldurulduktan sonra yapılan olağan yenilemelerde eski işlemcinin SGK'ya iade edilmesine gerek yoktur, kullanıcıda kalır.

·         Takip Şartı: Ses işlemcisinin SGK katkısıyla yenilenebilmesi için, hastanın ameliyat sonrasındaki ilk 2 yıl boyunca, yılda en az 1 defa ameliyatın yapıldığı klinikte rutin kontrollerine ve takibine katıldığının kurul raporunda belgelenmesi gereklidir (22.06.2012 tarihinden önce ameliyat olan kullanıcılarda bu takip şartı aranmaz).

·         Katılım Payı Kesintileri: SGK, cihaz yenileme katkı payı ödemesi yaparken bireyin sigortalılık durumuna göre katılım payı kesintisi uygular. Emekli kullanıcılarda bu oran %10 olup maaşlarından otomatik kesilir; çalışan (aktif sigortalı) kullanıcılarda ise %20 olup satış noktasında doğrudan işitme/medikal merkezine ödenir. Şehit ve gazi yakınları ile gazilerin kendilerinden katılım payı kesintisi yapılmaz.